حذف TSS آب و پساب با جداسازی جامدات معلق انجام میشود. اسکرینفیلتر، درامفیلتر و فیلتر شنی یا چندلایه از تجهیزات قابل استفاده برای این منظور هستند. انتخاب مناسب به اندازه و ماهیت ذرات، دبی، نوسانات بار ورودی و کیفیت آب موردنیاز بستگی دارد. عدد میکرون فیلتر بهتنهایی تضمینکننده TSS مشخص در خروجی نیست.
در پروژههای بازچرخانی آب صنعتی، کیفیت آب بازیافتی باید با نیاز مصرف بعدی هماهنگ باشد. باقیماندن ذرات معلق میتواند باعث گرفتگی نازلها، افزایش بار ذرات روی تجهیزات پاییندست و افزایش دفعات شستوشو شود. به همین دلیل، شناخت جامدات معلق یکی از مراحل اصلی انتخاب سیستم فیلتراسیون است.
TSS چیست و چه تفاوتی با TDS و کدورت دارد؟
TSS؛ کل جامدات معلق
TSS مخففTotal Suspended Solids و به معنی «کل جامدات معلق» است. این شاخص، غلظت جرمی جامدات معلق اندازهگیریشده با روش آزمایشگاهی را معمولاً برحسب میلیگرمبرلیتر نشان میدهد.
این ذرات میتوانند شامل مواد معدنی، الیاف، بقایای آلی و لختههای باقیمانده از مراحل تصفیه باشند. اندازهگیری TSS برای بررسی بار ذرات ورودی و ارزیابی عملکرد حذف جامدات کاربرد دارد.
TDS؛ کل جامدات محلول
TDS مخففTotal Dissolved Solids و بیانگر غلظت کل جامدات محلول در آب است.
فیلتر شنی و فیلتر توری متعارف برای جداسازی ذرات طراحی میشوند و روش مؤثری برای حذف املاح محلول نیستند. بنابراین کاهش TSS الزاماً به معنی کاهش TDS یا شوری آب نیست.
کدورت؛ ویژگی نوری آب
کدورت، ویژگی نوری آب مرتبط با پراکندگی نور است. اندازه، تعداد و ویژگیهای ذرات میتوانند بر مقدار آن اثر بگذارند.
کاهش کدورت لزوماً معادل درصد مشخصی از حذف TSS نیست. تبدیل کدورت به TSS نیز به رابطه تجربی معتبر برای همان آب نیاز دارد و نمیتوان یک ضریب ثابت را برای تمام منابع آب به کار برد.
فیلتراسیون فیزیکی در بازچرخانی آب چه نقشی دارد؟
فیلتراسیون فیزیکی با جداسازی ذرات، آب را برای مصرف مجدد یا ورود به مراحل بعدی آماده میکند. محل نصب آن بر اساس شرایط فرایند انتخاب میشود.
پس از تصفیه و تهنشینی پساب، فیلتراسیون میتواند برای کاهش ذرات باقیمانده استفاده شود. در مدار گردش آب صنعتی نیز میتواند به کنترل تجمع جامدات کمک کند.
در مسیر آب جبرانی برج خنککننده یا پیشتصفیه سامانههای غشایی، انتخاب فیلتر باید با کیفیت آب ورودی و الزامات تجهیزات پاییندست هماهنگ باشد.
طراحی بازچرخانی معمولاً به ترکیبی از فرایندها نیاز دارد. فیلتراسیون فیزیکی یکی از اجزای این زنجیره است و بهتنهایی تمام الزامات کیفی آب بازیافتی را تأمین نمیکند.
کدام فیلتر برای حذف جامدات معلق مناسب است؟
اسکرینفیلتر؛ جداسازی ذرات با توری
اسکرینفیلتر ذرات را بر اساس اندازه منافذ و ویژگیهای توری جدا میکند. در مدلهای خودتمیزشونده، مکانیزم تمیزکاری میتواند آلودگیهای جمعشده روی توری را بدون بازکردن مکرر دستگاه تخلیه کند.
برای انتخاب اسکرینفیلتر باید علاوه بر درجه فیلتراسیون، سطح مؤثر توری، بار جامدات، دبی و فشار موردنیاز شستوشو بررسی شود.
ماهیت ذرات نیز اهمیت دارد؛ ذرات نرم، الیافی یا تغییرشکلپذیر ممکن است رفتاری متفاوت از ذرات معدنی سخت داشته باشند. بنابراین یک اندازه توری مشخص برای تمام انواع آب، عملکرد یکسانی ایجاد نمیکند.
درامفیلتر؛ جداسازی روی سطح توری دوار
درامفیلتر با استفاده از سطح توری دوار، ذرات را از جریان آب جدا میکند و آنها را به بخش شستوشو و تخلیه منتقل میسازد.
تناسب این تجهیز با پروژه به نوع ذرات، اندازه منافذ، سطح توری، بار هیدرولیکی و مقدار جامدات ورودی وابسته است. ظرفیت و روش شستوشوی دستگاه نیز باید با شرایط بهرهبرداری هماهنگ باشد.
انتخاب درامفیلتر باید بر اساس مشخصات مدل و ویژگیهای واقعی آب انجام شود.
فیلتر شنی و چندلایه؛ جداسازی در عمق بستر
فیلتر شنی و فیلتر چندلایه ذرات را در بستر دانهای به دام میاندازند. نوع و دانهبندی مدیا، عمق بستر، سرعت فیلتراسیون و توزیع مناسب آب بر عملکرد آنها اثر میگذارد.
برای حفظ عملکرد، بکواش باید متناسب با مشخصات بستر و کیفیت آب طراحی شود. تجمع آلودگی و شستوشوی نامناسب میتواند موجب افزایش افت فشار و کاهش کیفیت خروجی شود.
در انتخاب این فیلترها، علاوه بر ظرفیت تصفیه، امکانات تأمین دبی و فشار بکواش و نحوه دفع آب شستوشو نیز باید بررسی شود.
این تجهیزات جایگزین یکسان یکدیگر نیستند. در برخی پروژهها، ترکیب چند مرحله جداسازی مناسبتر از استفاده از یک فیلتر است.
چرا انتخاب فیلتر فقط بر اساس میکرون کافی نیست؟
میکرون، اندازه منافذ یا مشخصه جداسازی فیلتر را توصیف میکند؛ درحالیکه TSS، غلظت جرمی جامدات معلق است.
دو جریان با TSS برابر ممکن است توزیع اندازه ذرات کاملاً متفاوتی داشته باشند. یک جریان میتواند عمدتاً حاوی ذرات قابل جداسازی با توری باشد و جریان دیگر سهم بیشتری از ذرات ریزتر از منافذ همان توری داشته باشد. بنابراین TSS خروجی آنها الزاماً یکسان نخواهد بود.
برای تعیین کیفیت خروجی، اطلاعات اندازه و ماهیت ذرات اهمیت دارد. در پروژههای حساس یا دارای آب ورودی متغیر، آزمایش قابلیت فیلتراسیون یا پایلوت میتواند مبنای مطمئنتری برای انتخاب تجهیز و تعهد عملکرد فراهم کند.
اطلاعات لازم برای طراحی سیستم حذف TSS
دبی متوسط و حداکثر
دبی متوسط برای تعیین شرایط معمول بهرهبرداری و دبی حداکثر برای بررسی عملکرد در شرایط پیک ضروری است. انتخاب تجهیزات فقط بر اساس دبی متوسط میتواند باعث افزایش افت فشار یا محدودیت ظرفیت در ساعات اوج مصرف شود.
TSS ورودی و دامنه نوسانات آن
یک نتیجه آزمایشگاهی بهتنهایی همیشه نماینده شرایط بهرهبرداری نیست. تغییرات فصلی، شرایط تولید و وضعیت تصفیه بالادست میتوانند بار جامدات ورودی را تغییر دهند.
شناخت دامنه این نوسانات به تعیین ظرفیت مناسب و پیشبینی نیاز شستوشو کمک میکند.
توزیع اندازه و ماهیت ذرات
اندازه ذرات، سهم ذرات ریز و درشت و ویژگیهایی مانند الیافی، آلی یا معدنیبودن، در انتخاب مکانیزم جداسازی و درجه فیلتراسیون مؤثرند.
کیفیت خروجی موردنیاز
هدف طراحی باید بر اساس مصرف نهایی مشخص شود. آب موردنیاز برای حفاظت از نازلها، استفاده در مدار صنعتی یا ورود به یک مرحله تصفیه تکمیلی، ممکن است الزامات متفاوتی داشته باشد.
فشار ورودی و افت فشار مجاز
فشار در دسترس باید هم برای عبور دبی موردنیاز و هم برای شستوشوی تجهیز کافی باشد. افت فشار مجاز نیز باید با محدودیتهای پمپ و نیاز تجهیزات پاییندست هماهنگ شود.
دمای آب و ویژگیهای شیمیایی
دمای آب و ترکیبات شیمیایی آن در انتخاب جنس بدنه، توری، پوشش، آببندها و سایر اجزای تجهیز اهمیت دارند.
امکانات تأمین و دفع آب شستوشو
پیش از انتخاب سیستم باید مشخص شود آب شستوشو با چه دبی و فشاری تأمین میشود و جریان تخلیه به کجا منتقل خواهد شد. این موضوع بخشی از طراحی فرایند و برآورد هزینه بهرهبرداری است.
در پیشتصفیه RO یا UF، TSS تنها یکی از شاخصهای بررسی است. الزامات سازنده غشا و سایر مشخصات کیفیت آب نیز باید در طراحی لحاظ شوند.
چگونه عملکرد فیلتر و مصرف آب بکواش را ارزیابی کنیم؟
ارزیابی عملکرد باید هم کیفیت آب خروجی و هم شرایط بهرهبرداری را پوشش دهد.
اندازهگیری TSS ورودی و خروجی در شرایط نمونهبرداری قابلمقایسه، مبنای بررسی میزان حذف جامدات است. ثبت افت فشار در حالت تمیز و پیش از شستوشو نیز به شناخت روند گرفتگی کمک میکند.
مدت کارکرد بین دو شستوشو، حجم آب مصرفی در هر سیکل، تعداد سیکلها و میزان بازیابی عملکرد پس از شستوشو، از دیگر شاخصهای مهم هستند. در تجهیزات خودتمیزشونده، تغییر دبی و فشار خروجی هنگام تمیزکاری نیز باید بررسی شود.
درصد حذف TSS از رابطه زیر محاسبه میشود:
درصد حذف = ۱۰۰ × [(TSS ورودی − TSS خروجی) ÷ TSS ورودی]
برای نمونه، کاهش TSS از ۵۰ به ۱۰ میلیگرمبرلیتر، معادل ۸۰ درصد حذف در همان شرایط اندازهگیری است. این مثال، تضمین عملکرد یک تجهیز مشخص نیست.
برای مقایسه مصرف آب شستوشو، باید حجم آب تخلیهشده بر حجم آب ورودی در یک بازه زمانی یکسان تقسیم و حاصل در ۱۰۰ ضرب شود.
اعلام درصد مصرف آب بدون مشخصکردن دبی، بار جامدات و دفعات شستوشو، مبنای کافی برای مقایسه تجهیزات فراهم نمیکند.
پرسشهای متداول درباره حذف TSS آب و پساب
آیا فیلتر شنی تمام جامدات معلق را حذف میکند؟
خیر. عملکرد آن به اندازه و ماهیت ذرات، مشخصات بستر، سرعت فیلتراسیون و شرایط بهرهبرداری بستگی دارد. تعیین TSS خروجی به دادههای طراحی و در صورت نیاز آزمون احتیاج دارد.
آیا اسکرینفیلتر با میکرون مشخص، TSS خروجی ثابتی دارد؟
خیر. درجه فیلتراسیون بهتنهایی برای پیشبینی غلظت جرمی ذرات خروجی کافی نیست. توزیع اندازه ذرات و نوسانات آب ورودی نیز باید بررسی شوند.
آیا فیلتراسیون فیزیکی شوری آب را کاهش میدهد؟
فیلترهای توری و شنی متعارف برای جداسازی ذرات به کار میروند و روش مؤثر حذف املاح محلول نیستند. کاهش شوری به فرایند متناسب دیگری نیاز دارد.
برای کاهش گرفتگی فیلتر چه باید کرد؟
ابتدا باید علت گرفتگی مشخص شود. بررسی بار جامدات، تناسب ظرفیت و سطح فیلتر، تنظیمات شستوشو و فشار در دسترس ضروری است. گاهی بهبود پیشتصفیه یا استفاده از چند مرحله جداسازی لازم است.
برای انتخاب فیلتر مناسب چه اطلاعاتی به سازنده بدهیم؟
آنالیز آب، دبی متوسط و حداکثر، فشار در دسترس، ماهیت ذرات، کیفیت خروجی موردنیاز و شرایط نصب، اطلاعات اولیه مناسب برای بررسی فنی هستند.
بررسی و طراحی فیلتراسیون فیزیکی در کرجسازه
کرجسازه در زمینه طراحی و ساخت تجهیزات فیلتراسیون فیزیکی آب، شامل اسکرینفیلتر، درامفیلتر، فیلتر شنی و پکیجهای فیلتراسیون فعالیت میکند.
برای بررسی تجهیزات مناسب پروژه بازچرخانی یا پیشتصفیه، آنالیز آب، دبی، فشار کاری و کیفیت خروجی موردنیاز را برای کارشناسان کرجسازه ارسال کنید. انتخاب اولیه تجهیزات باید با شرایط واقعی پروژه تطبیق داده شود.
منابع و مطالعه بیشتر
– [US EPA — ۲۰۱۷ Potable Reuse Compendium](https://www.epa.gov/sites/default/files/2018-01/documents/potablereusecompendium_2.pdf)
– [HUBER — Water Reuse: Treatment Processes and Applications](https://www.huber-se.com/applications-and-solutions/detail/water-reuse/)



